တခါက ရန်ကုန်မှာကြုံခဲ့ဖူတဲ့ နိုင်ငံတကာသတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့

 တခါက ရန်ကုန်မှာကြုံခဲ့ဖူတဲ့ နိုင်ငံတကာသတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့

(၃ မေ ၂၀၂၆)

ဒီနေ့ မေ ၃ ရက်ဟာ နိုင်ငံတကာ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့ပါ။ UNESCO က ဦးဆောင်ပြီး ကမ္ဘာတလွှားမှာ အခမ်းနားတွေ ကျင်းပကြပါလိမ့်မယ်၊ ဒါ့အပြင် နိုင်ငံအသီးသီးရှိ သတင်းအဖွဲ့တွေကလည်း ဟောပြောပွဲတွေ၊ အသိပညာပေးပွဲတွေ လုပ်ကြမှာပါ။

ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းကထုတ်ပြန်တဲ့ နယ်စည်းမခြားသတင်းထောက်များအဖွဲ့ (RSF) ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အညွှန်းကိန်း (World Press Freedom Index) အရ ကမ္ဘာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အခြေနေဟာ ၂၅ နှစ်အတွင်း အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ကို ကျဆင်းသွားတယ်လို့ သိရပါတယ်။

ကမ္ဘာအခြေနေတောင် အတော်ဆိုးနေတယ်ဆိုတော့ မြန်မာ့အခြေအနေကတော့ ပိုဆိုးမှာပေါ့။ နိင်ငံပေါင်း ၁၇၉ ခုမှာ မြန်မာက နံပါတ် ၁၆၆ ချိတ်တယ်။ ဒါတောင် မနှစ်က ၁၆၉ ကနေ ၃ ဆင့်ပြန်တက်လာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

၂၀၂၁ စစ်တပ် အာဏာမသိမ်းခင် သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်က ဘယ်လိုအခြေအနေရှိသလဲ... RSF မှတ်တမ်းတွေကို ပြန်ဖတ်ကြည့်တဲ့အခါ NLD အစိုးရခေတ် ၂၀၁၆-၁၇ မှာ ၁၃၁ နဲ့ အဆင့်အမြင့်ဆုံးအထိ တက်ခဲ့ဖူးတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ဒါက ဒီနေ့ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အခြေအနေ...

---

စာရေးသူပြောချင်တဲ့အကြောင်းက ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဦးသိန်းစိန်အစိုးရခေတ် (ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနဲ့ မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ နှိုင်းယှဉ်ဖို့မလွယ်သေး) မှာ ကြုံခဲ့ဖူးတဲ့ တိုးတက်မှုတွေအကြောင်းပါ။

RSF မှတ်တမ်းတွေအရ ၂၀၁၃ မြန်မာ့သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်အခြေနေဟာ ၁၅၁ အဆင့်သာရှိပေမယ့် နဝတ-နအဖ ခေတ်ထက် အများကြီးတိုးတက်လာတယ်၊ စာပေစီစစ်ရေးတွေဖျက်၊ နိုင်ငံတကာသတင်းထောက်တွေကို ပြည်ဝင်ခွင့်ပေး၊ ပြည်ပမီဒီယာတွေကိုပါ ပြန်လည်အခြေချခွင့်ပေးနေချိန်ပေါ့။

အဲဒီလို (ဒီမိုကရေစီ) အသွင်ကူးပြောင်းမှုလုပ်နေစဉ်မှာ စာရေးသူလည်း ၂၅ နှစ်တာအတွင်း ပထမ ဆုံးအကြိမ် ပြည်တော်ပြန်ဖို့ ဗီဇာရ၊ “သူပုန်ကျောင်းသားတဦးရဲ့ မာရသွန်ခရီး” စာအုပ်ထုတ်ခွင့်ရ...

ရန်ကုန်ရောက်တာက မေလ ၁ ရက်၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့က မေ ၃၊ စာအုပ် ထုတ်ဝေပွဲက မေ ၅ ဆိုတော့... ၅ ရက်လောက်အတွင်း ရန်ကုန်သတင်းလောက တိုးတက် ပြောင်းလဲနေပုံတွေကို လေ့လာခွင့်ရလိုက်ပါတယ်။

၃ ရက်နေ့ မွန်းတည့် ၁၂ နာရီလောက်မှာ သတင်းစာဆရာကြီး ဦးဝင်းတင်ရဲ့ နေအိမ်ဆီ ကျနော်ရောက်သွားပါတယ်။ DVB မှာတုန်းက တယ်လီဖုန်းနဲ့ မကြာခန အင်တာဗျုး လုပ်ခဲ့ဖူးပေမယ့် အခုမှ ပထမ ဆုံးအကြိမ် လူချင်းတွေ့ခွင့်ရတာပါ။

UNESCO က ဦးစီးကျင်းပတဲ့ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့ အခမ်းနားကနေ အခုလေးတင် ပြန်ရောက်တာတဲ့... ဆရာကပြောပါတယ်။ “ညနေလည်း တပွဲရှိသေးတယ်- အမျိုးသားဇတ်ရုံမှာ၊ ခင်ဗျားတို့ လာမှာမို့လား”...တဲ့ ဆရာကမေးပါတယ်။

“ညနေပွဲလည်း ဆရာက အဲဒီ အကျီနဲ့ပဲ တက်မှာလား”၊ ထောင်အကျီကို အပြင်ယူသွားလို့ တရားစွဲမယ်ဆိုပြီး ပြောသံကြားနေရတယ်...လို့ ကျနော်က နောက်တော့ ဆရာက အဲဒီ အပြာရောင် ထောင်အကျီအကြောင်း ဇတ်လမ်းအရှည်ကြီးကို ပြောပြပါတယ်။

ညနေပွဲမှာတော့ ပြောထားတဲ့အတိုင်းပဲ အဲဒီအကျီနဲ့ပဲ ဆရာပွဲလာတက်ပါတယ်။ ၂၅ နှစ်တာလုံးလုံး နယ်စပ်ပွဲတွေ၊ ပြည်ပပွဲတွေကိုသာ တက်ခဲ့ဖူးတဲ့ ကျနော်ဟာလည်း ရန်ကုန်က အဲဒီပွဲကို အတော်အားကျမိပေါ့။

လူလည်းအတော်စုံတယ်ပြောရမယ်၊ VOA, RFA, BBC, DVB ရေဒီယိုသတင်းဌာန ဌာနမှုးတွေ၊ ဧရာဝတီ၊ မဇျိမ အပါဝင် သတင်းဌာန အတော်များများက အယ်ဒီတာတွေ၊ သတင်းသမားတွေကို ဒါဇင်နဲ့ချီတွေ့ရပါတယ်။

ပြည်တွင်းသတင်းဌာနတွေဖြစ်တဲ့ The Voice တို့၊ ဆဲဗင်းဒေးတို့ ကျနော် မသိသေးတဲ့ သတင်းဌာနတွကလည်း အများကြီး...

၂၀၁၃ အတွက် အကောင်းဆုံးသတင်းဆု၊ ဆောင်းပါးဆု၊ ရုပ်သံ ဆု စသဖြင့် ဆုပေးပွဲကို နာမည်ကြီး အဆိုတော်တွေရဲ့ ဖျော်ဖြေမှုနဲ့အတူ ကျင်းပတာဆိုတော့ အခမ်းနားက အတော်ကြီးကျယ်ပါတယ်။

ပြည်ပကနေ ပြန်ဝင်လာတဲ့ သတင်းသမားတွေ၊ ရဲဘော်ဟောင်းတွေကိုလည်း အဲဒီပွဲမှာ အတော်ပြန်တွေ့လိုက်ရပါတယ်။ အခြေအနေက တကယ့်ကို အပြောင်းအလဲတခုဆီ ဦးတည်နေပြီ၊ အားလုံးရဲ့ မျက်နှာတွေမှာ အနာဂတ်မျှော်လင့်ချက်တွေနဲ့...

အဲဒီ ၂၀၁၃ ကစပြီး ၂၀၁၉ အကုန်၊ ၂၀၂၀ အစောပိုင်း ကိုဗစ် မဖြစ်ခင်လေးအထိ အခြေအနေဟာ မြန်မာ့မီဒီယာ ရွှေခေတ် လို့ပြောရမယ်ထင်ပါတယ်။ 

ဒါပေမယ့် ၂၀၂၁ စစ်တပ်က အာဏာပြန်သိမ်းတဲ့အချိန်မှာတော့ အရာရာဟာ သုညအောက်ကိုဆင်းပြီး အနုတ်လက္ခဏ ပြန်ပြသွား၊ ခုနက သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် အခမ်းနားမှာတွေ့ခဲ့ရတဲ့ သတင်းသမားတွေ၊ ရဲဘော်ဟောင်းတွေအားလုံးလည်း ပြည်ပကို တခါ ပြန်ထွက်ပြေးရန်ပြန်ပေါ့...

အခုတော့ ပြေးရင်း လွှားရင်း ၅ နှစ်ကြာသွားပြီ...

ဒီလိုပြေးရင်းနဲ့ပဲ တခါက ကြုံခဲ့ရဖူးတဲ့ မြန်မာသတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နေ့ အခမ်းနားကို ဒီနေ့မှာ ပြန်လည်အမှတ်ရနေမိပါတယ်။

Posted in: ABSDF,View point